ตลาดอาหารเสริมไทยมูลค่าหลักหมื่นล้านบาทต่อปี แต่ผู้บริโภคส่วนใหญ่ยังตัดสินใจจากโฆษณามากกว่าจากฉลาก บทความนี้สอนวิธีอ่านฉลากแบบที่คนในอุตสาหกรรมอ่านกัน เขียนจากมุมของทีมที่ทำงานกับโรงงานผลิตอาหารเสริมโดยตรง
สรุปก่อนอ่านยาว
- เลขสารบบอาหาร 13 หลัก ผูกกับสูตรสินค้า ไม่ใช่กับแบรนด์
- GMP คือขั้นต่ำตามกฎหมาย ไม่ใช่จุดขาย · HACCP และ ISO 22000 คือส่วนที่สมัครใจ
- ต้องดู ปริมาณสารสำคัญเป็น mg ไม่ใช่แค่ชื่อสาร
- โฆษณาที่ฟังดูเหมือนยา = ผิดกฎหมาย และมักมาคู่กับความเสี่ยงอื่น
01เลขสารบบอาหาร 13 หลัก แต่ละหลักแปลว่าอะไร
เลขในกรอบ อย. เช่น 10-1-05061-5-0183 ไม่ใช่ตัวเลขสุ่ม แต่มีโครงสร้างตายตัว
| ตำแหน่ง | ความหมาย |
|---|---|
| 2 หลักแรก | จังหวัดที่ตั้งสถานที่ผลิต (10 = สมุทรปราการ) |
| หลักที่ 3 | สถานะสถานที่ผลิต (1 = ในประเทศ, 2 = นำเข้า) |
| 5 หลักถัดมา | เลขที่ตั้งของสถานที่ผลิต |
| หลักถัดไป | หน่วยงานที่ออกเลขสารบบ |
| 4 หลักท้าย | ลำดับของผลิตภัณฑ์นั้น |
เลขนี้ผูกกับสูตรเฉพาะของสินค้าตัวนั้น ไม่ใช่ของแบรนด์ — แบรนด์เดียวกันที่มี 20 สูตร ต้องมี 20 เลข
02เช็กด้วยตัวเองได้จริงหรือไม่
ได้ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เปิดระบบสืบค้นข้อมูลผลิตภัณฑ์สุขภาพสาธารณะทางเว็บไซต์ของ อย. เอง กรอกเลขสารบบแล้วจะเห็นชื่อผลิตภัณฑ์ ชื่อผู้ผลิต และสถานะใบอนุญาต
ถ้าเลขบนกล่องไม่ตรงกับชื่อผลิตภัณฑ์ในระบบ หรือค้นไม่พบเลย ให้หยุดทันที ไม่ต้องพิจารณาต่อ
03GMP กับ HACCP ต่างกันอย่างไร
- GMP (Good Manufacturing Practice) — มาตรฐานขั้นต่ำที่โรงงานอาหารทุกแห่งในไทยต้องมีตามกฎหมาย การเขียนว่า "ผลิตในโรงงาน GMP" จึงเป็นการบอกขั้นต่ำสุด ไม่ใช่จุดขาย
- GMP PIC/S — มาตรฐานสูงกว่า อิงตามกรอบสากล ส่วนใหญ่ใช้กับโรงงานยา
- HACCP — ระบบวิเคราะห์จุดอันตรายและควบคุมจุดวิกฤต เป็นมาตรฐานสมัครใจ โรงงานที่มีแสดงว่าเอาจริงจัง
- ISO 22000 — ระบบจัดการความปลอดภัยอาหารระดับสากล
- Halal — จำเป็นสำหรับการส่งออกตลาดมุสลิม และเป็นสัญญาณความสะอาดของสายการผลิต
04คำโฆษณาที่ผิดกฎหมายชัดเจน
ตาม พ.ร.บ. อาหาร ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ห้าม กล่าวอ้างในทำนองต่อไปนี้
- อ้างว่า รักษา บำบัด บรรเทา หรือป้องกันโรคใดๆ
- ระบุตัวเลขการลดน้ำหนัก เช่น "ลด 5 โล ใน 7 วัน"
- อ้างอิงรูปก่อน-หลัง ในลักษณะที่ทำให้เข้าใจว่าเกิดจากผลิตภัณฑ์
- ใช้คำว่า "ที่สุดในโลก" "หนึ่งเดียวในไทย" โดยไม่มีหลักฐาน
- ใช้บุคลากรทางการแพทย์รับรองสรรพคุณ
หลักง่ายๆ สำหรับผู้บริโภค: ถ้าโฆษณาฟังดูเหมือนยา สินค้านั้นหรือผู้ขายกำลังทำผิดกฎหมายอยู่ และสินค้าที่กล้าโฆษณาผิดกฎหมาย มักกล้าใส่สารที่ไม่ควรใส่ด้วย
05ดูส่วนประกอบสำคัญ ไม่ใช่แค่ชื่อสาร
ฉลากที่เขียนว่า "สารสกัดขมิ้น" เฉยๆ บอกคุณไม่ได้ว่าได้เท่าไร สิ่งที่ต้องหาคือ
- ปริมาณต่อหน่วยบริโภค เป็น mg หรือกรัมชัดเจน เช่น "สารสกัดขมิ้น 500 mg"
- อัตราส่วนสารสกัด เช่น 10:1 หมายความว่าใช้วัตถุดิบ 10 ส่วนสกัดได้ 1 ส่วน
- รูปเกลือของแร่ธาตุ เช่น Zinc Bisglycinate ดูดซึมดีกว่า Zinc Oxide ที่ราคาถูกกว่า
- สารมาตรฐาน เช่น สารสกัดขมิ้นที่ระบุ curcuminoids ไม่น้อยกว่า 95%
06อ่านฉลากโภชนาการให้เป็น
ตัวเลขบนฉลากโภชนาการคิดจาก หน่วยบริโภค ไม่ใช่ทั้งซองหรือทั้งกระปุก เป็นจุดที่คนอ่านผิดมากที่สุด เช่น โปรตีนผงที่เขียนว่า "โปรตีน 24 กรัม" อาจหมายถึงต่อหน่วยบริโภค 30 กรัม ไม่ใช่ต่อ 100 กรัม
ราคา ÷ ปริมาณสารสำคัญรวม — ไม่ใช่ ราคา ÷ จำนวนแคปซูล
07สินค้าปลอมหรือเกินจริง เช็กยังไง
- ตรวจ เลขล็อตการผลิตและวันหมดอายุ ต้องพิมพ์หรือเลเซอร์บนบรรจุภัณฑ์ ไม่ใช่สติกเกอร์แปะทับ
- ดู QR code บนบรรจุภัณฑ์ ที่สแกนแล้วเชื่อมกลับไปที่เว็บไซต์ทางการของแบรนด์
- ซื้อจาก ช่องทางทางการ — เว็บไซต์แบรนด์ ร้านทางการบนมาร์เก็ตเพลส หรือตัวแทนที่แบรนด์รับรอง
- ระวังราคาที่ถูกผิดปกติ — สินค้าที่ถูกกว่าราคาต้นทุนวัตถุดิบมักมีอะไรผิดปกติ
คำถามที่พบบ่อย
ต่างกันสิ้นเชิง อาหารเสริมใช้เลขสารบบอาหาร 13 หลัก ส่วนยาใช้เลขทะเบียนตำรับยาคนละระบบ อาหารเสริมไม่ใช่ยาและกล่าวอ้างสรรพคุณทางยาไม่ได้
อาหารเสริมที่ขายในไทยต้องมีเลขสารบบอาหารตามกฎหมาย สินค้าที่ไม่มี หมายความว่าไม่ผ่านการตรวจสอบส่วนผสมและสถานที่ผลิต ควรหลีกเลี่ยง
ต้องมี โดยหลักที่ 3 จะเป็นเลข 2 สินค้าหิ้วที่ไม่มีเลขคือของผิดกฎหมาย
แจ้งได้ที่สายด่วน อย. 1556 หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดในพื้นที่
มาตรฐานที่ WISAMIN ใช้
ผลิตในโรงงานมาตรฐาน GMP ในไทย · มีเลขสารบบอาหารรายสินค้า · ผ่านการรับรองฮาลาล · มีผลตรวจวิเคราะห์รายล็อต · มี QR ตรวจสอบของแท้บนบรรจุภัณฑ์
ดูสินค้าทั้งหมดทุกรายการแสดงเลข อย. บนหน้าสินค้า เซตแนะนำ จัดไว้ให้แล้วครบ 3 ชิ้นลด 15% · 5 ชิ้นลด 20% อัตโนมัติบทความนี้เป็นข้อมูลเพื่อการศึกษา อ้างอิงจากหลักเกณฑ์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กฎระเบียบอาจมีการปรับปรุง ควรตรวจสอบกับเว็บไซต์ อย. อีกครั้ง · ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการบำบัด บรรเทา หรือป้องกันโรค
